Cholesterol całkowity norma i jak czytać cały lipidogram
Cholesterol całkowity to tylko pierwsza linijka lipidogramu. O ryzyku dla serca i naczyń więcej mówi to, jak ten cholesterol rozkłada się na frakcje LDL, HDL i nie-HDL, oraz poziom trójglicerydów. Cele leczenia nie są takie same dla wszystkich, bo zależą od Twojego ryzyka sercowo-naczyniowego, które ocenia lekarz.
Co mierzy lipidogram
Lipidogram to panel badań z jednej próbki krwi. Cholesterol jest potrzebny do budowy błon komórkowych i wytwarzania hormonów, ale jego nadmiar, zwłaszcza we frakcji LDL, odkłada się w ścianach tętnic i sprzyja miażdżycy. Na wydruku zwykle widzisz cztery albo pięć pozycji.
- Cholesterol całkowity, czyli suma cholesterolu we wszystkich frakcjach.
- LDL, nazywany potocznie złym cholesterolem, główny cel leczenia.
- HDL, frakcja, która zabiera cholesterol z tkanek, zwykle korzystna w wyższym stężeniu.
- Cholesterol nie-HDL, czyli cholesterol całkowity minus HDL, obejmujący wszystkie frakcje sprzyjające miażdżycy.
- Trójglicerydy, tłuszcze krwi zależne mocno od diety, alkoholu i masy ciała.
Orientacyjne wartości w lipidogramie u dorosłych
Wyniki podaje się w mg/dl albo mmol/l. Wiele laboratoriów przy cholesterolu całkowitym wskazuje wartość pożądaną poniżej 190 mg/dl, czyli około 5,0 mmol/l. To orientacja dla osób bez chorób serca, a o interpretacji Twojego wyniku decyduje zakres z wydruku i lekarz.
Cholesterol całkowity
Wartość często podawana jako pożądana u dorosłych
poniżej 190 mg/dl (około 5,0 mmol/l)
HDL u mężczyzn
Wartość często podawana jako pożądana u dorosłych
powyżej 40 mg/dl (około 1,0 mmol/l)
HDL u kobiet
Wartość często podawana jako pożądana u dorosłych
powyżej 45 mg/dl (około 1,2 mmol/l)
Trójglicerydy
Wartość często podawana jako pożądana u dorosłych
poniżej 150 mg/dl (około 1,7 mmol/l)
LDL i nie-HDL
Wartość często podawana jako pożądana u dorosłych
cel zależy od ryzyka, ustala go lekarz
Dlaczego cel LDL jest inny dla każdego
Nie ma jednej normy LDL dobrej dla wszystkich. Im wyższe ryzyko zawału i udaru, tym niższy LDL uznaje się za docelowy. Osoba młoda, bez innych czynników ryzyka, ma cel łagodniejszy niż ktoś po zawale, z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek albo z bardzo wysokim ciśnieniem. Lekarz liczy ryzyko na podstawie wieku, płci, ciśnienia, palenia, cukrzycy, historii rodzinnej i innych badań, i dopiero wtedy mówi, jaki LDL jest dla Ciebie właściwy.
- Bardzo wysoki LDL już w młodym wieku, szczególnie gdy krewni wcześnie chorowali na serce, może wskazywać na rodzinną hipercholesterolemię, którą warto omówić z lekarzem.
- Cholesterol nie-HDL bywa użyteczniejszy niż LDL, gdy trójglicerydy są wysokie.
Co wpływa na cholesterol i trójglicerydy
Na lipidogram działają zarówno geny, jak i styl życia oraz inne choroby. Lekarz sprawdza te przyczyny, zanim zdecyduje, co dalej.
- Dieta bogata w tłuszcze nasycone, mała aktywność fizyczna i nadwaga.
- Alkohol i posiłek bogaty w cukry przed badaniem, które szczególnie podnoszą trójglicerydy.
- Niedoczynność tarczycy, dlatego lekarz może zlecić TSH.
- Cukrzyca i insulinooporność, oceniane między innymi przez glukozę.
- Choroby nerek i wątroby, a także niektóre leki.
- Ciąża, w której lipidy fizjologicznie rosną.
Jak przygotować się do lipidogramu
Wiele laboratoriów pozwala dziś badać lipidy bez bycia na czczo, ale część nadal zaleca kilka do kilkunastu godzin bez jedzenia, szczególnie gdy trójglicerydy wcześniej były wysokie. Zastosuj się do instrukcji swojego punktu pobrań. Dzień wcześniej unikaj alkoholu i bardzo tłustego posiłku, a przy kolejnych badaniach zachowuj podobne warunki, żeby wyniki dało się porównać.
Kiedy omówić lipidogram z lekarzem online
Ocena ryzyka i decyzja o dalszym postępowaniu to typowy temat konsultacji zdalnej. Internista online albo lekarz rodzinny online omówi wynik, a przy współistniejącej cukrzycy pomocny jest diabetolog online. Zmiany w diecie warto zaplanować z dietetykiem klinicznym online.
- Pierwszy raz masz wynik powyżej wartości pożądanych i chcesz wiedzieć, co z nim zrobić.
- Leczysz się z powodu cholesterolu i masz wynik kontrolny.
- W rodzinie ktoś wcześnie przeszedł zawał albo udar.
- Masz wysokie trójglicerydy i jednocześnie podwyższoną glukozę.
Kiedy dzwonić pod 112, a nie czekać na omówienie wyniku
Wysoki cholesterol sam nie boli, ale jego skutki mogą wymagać natychmiastowej pomocy. Ból lub ucisk w klatce piersiowej, ból promieniujący do ręki lub żuchwy, duszność, nagłe osłabienie połowy ciała, opadnięcie kącika ust albo zaburzenia mowy to powód, by od razu dzwonić pod 112 albo 999. Silny ból brzucha przy bardzo wysokich trójglicerydach wymaga pilnej oceny na miejscu, bo może oznaczać zapalenie trzustki.
Jak omówić lipidogram w koncie
Kliknij „Dodaj wyniki badań” i wgraj pełny lipidogram, a jeśli masz, także wcześniejsze wyniki i pomiary ciśnienia. W opisie wizyty zaznacz, czy palisz, czy chorujesz na cukrzycę i czy w rodzinie były choroby serca. Lekarz ocenia to w trakcie rozmowy, a zalecenia zapisuje w Twoim koncie.
Pytania i odpowiedzi
Wiele laboratoriów podaje wartość pożądaną poniżej 190 mg/dl, czyli około 5,0 mmol/l, ale ważniejszy jest LDL i ocena ryzyka przez lekarza.
Zwykle nie, bo ta sama wartość całkowita może oznaczać zupełnie różny rozkład frakcji, dlatego lekarze proszą o pełny lipidogram.
Nie zawsze, wiele laboratoriów pozwala badać lipidy po lekkim posiłku, ale sprawdź instrukcję punktu pobrań, szczególnie przy wysokich trójglicerydach.
To cholesterol całkowity minus HDL, czyli suma frakcji sprzyjających miażdżycy, przydatna szczególnie przy podwyższonych trójglicerydach.
Lekarz może ocenić wyniki i ryzyko oraz zdecydować o dalszym postępowaniu, jeśli uzna, że rozmowa zdalna wystarcza, a e-recepta pojawia się tylko wtedy, gdy uzna ją za uzasadnioną.